Jaantje Thiadens en Laura van der Stroo brengen ACT de school in met ACT4school. Samen hebben zij al veel werk verricht, zowel in de praktijk als in het ontwikkelen van handvatten voor leerkrachten en scholen. Laura deelt een praktisch voorbeeld van hoe ACT4school op haar school vorm krijgt aan het begin van het schooljaar. Jaantje geeft aansluitend concrete handvatten waarmee jij zelf in jouw klas of school aan de slag kunt.
“Op de Agora Hub 030 vinden we het belangrijk dat kinderen zichzelf leren kennen, de ander leren kennen en leren zich te verhouden tot anderen in de wereld. Na elke vakantieperiode starten we daarom met een ik-poster, waarbij we onszelf beter leren kennen. Sinds vorig schooljaar werken we hierbij met onder andere ACT4school.
Na de vakantie stond de ik-poster in het teken van ieders hartenpad. Waar word jij blij en gelukkig van? Teken, schrijf, vorm iets wat passend is, geef er een beeld, woord of gevoel aan. Wie ben jij en wat wil je over jezelf en je hart prijsgeven? Wat is voor jou belangrijk?
De komende weken komen we hierop terug, bekijken we elkaars ik-posters en onderzoeken we: hoe kunnen we elkaar hierin versterken? Wat herken je bij de ander? Waar word je misschien door geïnspireerd? Het is een prachtig gezicht om op de ik-muur alle stralende harten te zien hangen.
En dat niet alleen. In elke hub (groep) hebben we ook gekeken: wat is het recept van een fijne hub? Welke ingrediënten hebben we nodig om er met deze groep weer een mooi en fijn schooljaar van te maken? Wat hebben we nodig om een groep te zijn waarin iedereen zich van waarde voelt en van waarde kan zijn? Wat vraagt dat van ieder van ons? Kortom: wat is het hartenpad van deze hub?
Wat betekent dit voor de verschillende onderdelen van de dag? Hoe zien we dit terug in de ontmoeting en de dagstart? Hoe zien we dit bij het werken aan challenges? En wat betekent dit voor de werkplekken, bijvoorbeeld? Wat is een fijne plek voor jou en voor het geheel?
Zo zijn ieders waarden in het hartenpad vertaald naar gezamenlijke waarden van de hub, en geven we hier samen de komende tijd handen en voeten aan.”
Hoe pak je dit zelf aan in de klas?
Stap 1: Start met waarden in plaats van regels
Vraag de leerlingen wat zij belangrijk vinden om zich fijn, veilig en gezien te voelen. Wanneer voel je je van waarde? Waarden als respect, eerlijkheid, plezier, vertrouwen, veiligheid en samenwerken kunnen hierbij naar voren komen. Schrijf deze kernwaarden zichtbaar op het hartenpad.
Stap 2: Verbind waarden met voorwaarden
Vanuit elke waarde maak je samen afspraken die het makkelijker maken om dit hartenpad te volgen. Deze afspraken noem je voorwaarden, omdat ze ruimte scheppen om de waarde in de praktijk te brengen.
Bijvoorbeeld: waarde = respect → voorwaarde = “We luisteren uit als iemand praat.”
Stap 3: Maak het zichtbaar
Hang het hartenpad groot in de klas en plaats de voorwaarden ernaast. Zo zien leerlingen steeds welke waarde achter een afspraak schuilgaat. Het hartenpad wordt daarmee een levend kompas in plaats van een opgelegd lijstje. Bij de hub noemen we dit het hub-recept.
Stap 4: Houd ruimte voor flexibiliteit
Voorwaarden zijn niet in steen gebeiteld. Als een afspraak niet meer bijdraagt aan de waarde die ze moet ondersteunen, kan de klas hem samen aanpassen. Zo blijft het geheel in beweging en sluit het steeds aan bij de actuele behoeften van de groep. Bij de hub bespreken we dit in een wekelijkse sociocratische kring.
Stap 5: Onderzoek samen wat niet lukt
Wanneer een afspraak niet wordt nageleefd, gaat het niet om consequenties, maar om nieuwsgierig onderzoeken: hoe komt het dat het nu even niet lukt? Speelt er bijvoorbeeld spanning, en is de ‘kat’ bij iemand te actief? Samen zoek je naar wat kan helpen om de afspraak tóch te volgen.
Stap 6: Plan reflectiemomenten
Regelmatig terugkijken houdt het geheel levend. In een kringgesprek of sociocratische kring kan de vraag gesteld worden: dienen de afspraken ons nog? Waar gaat het goed, en wat kan beter?
Op deze manier groeien leerlingen in eigenaarschap, verantwoordelijkheid en reflectie, en ontstaat een klassenklimaat dat écht gedragen wordt door de groep.
Wil je dit ook in jouw klas of school vormgeven? In de ACT4school-training leer je hoe je met het hartenpad en praktische werkvormen een veilig, betekenisvol klassenklimaat kunt ontwikkelen.
