Beschrijving
Het veranderproces van creatieve hopeloosheid en hoe ACT daarin toe te passen:
De Chinese vingerval wordt binnen een ACT sessie ingezet om de ander te laten ervaren dat wanneer je vecht tegen gedoe, je vooral nog vaster komt te zitten in de rotonde. Dus wat werkt wel? De keuze maken om met het gedoe op pad te gaan. Of in algemenere termen: creatieve hopeloosheid. In dit proces maak je de cliënt bewust dat vechten of vermijden vaak niet werkt of zelfs voor nog meer gedoe zorgt. Hopelijk ontstaat hierdoor in eerste instantie een gevoel van hopeloosheid ontstaat en daarna het diepe besef dat er wellicht een andere strategie gekozen moet worden om in het leven te staan. Wanneer vechten niet werkt, dan is loslaten van die controle het antwoord. Hierna kun je de ACT veranderstrategieën inzetten.
Maar zo makkelijk is dat in de praktijk niet. Soms is vermijding een belangrijk overlevingsmechanisme, soms levert de controle op korte termijn behoorlijk wat op. Niet iedere cliënt heeft voldoende aan een aantal oefeningen of metaforen rondom creatieve hopeloosheid. Sterker nog: in veel situaties werkt het averechts om je cliënt maar keer op keer te overtuigen van het feit dat ‘vermijden niet werkt’. Dus wat doe je dan? En kun je eigenlijk wel “ACT toepassen, wanneer de ander om welke reden dan ook niet in kan zien dat het loslaten van de controle de enige weg kan zijn”?
Ja, dat kan! In het ACT4life-model is goed gekeken naar de werking van de Chinese vingerval en zijn vier verschillende fases ontdekt: bewust worden (dat vermijding niet werkt), stoppen met vechten, bewust kiezen en bereidheid opbouwen om gedoe aan te kunnen gaan en waardegericht leven mét gedoe (en dus naar de pijn toe bewegen in heel wat situaties). Dit zijn de vier fases van het veranderproces van creatieve hopeloosheid: van vermijding naar acceptatie/waardegericht leven.
In het ACT4life-model is dit veranderproces van creatieve hopeloosheid meegenomen in de procesdiagnostiek. Hierdoor kun je (ook samen met je cliënt wanneer dat kan en werkt) ontdekken wat het maakt dat dit veranderproces maar niet op gang komt. Samen beweeg je door het Kruispunt heen en kom je langs de verschillende fases in het veranderproces: de rotonde, de halte, oog in oog met gedoe en uiteindelijk het hartenpad.
Het boekje ‘Procesdiagnostiek aan de hand van het ACT4life-model’ is onderdeel van een ACT4life casusconceptualisatie en geeft je een gegrond handvat over wat, wanneer en waarom te doen in behandeling of begeleiding. Je hebt het eerste deel van de conceptualisatie nodig om echt grondig te kunnen ontdekken hoe gedrag tot stand komt en in welke fase van het veranderproces je cliënt zit. Wanneer je dit hebt onderzocht dan kun je met het boekje ‘Procesdiagnostiek’ onderzoeken wat maakt dat het de ander niet lukt om naar de volgende fase te bewegen, op welke manier de ACT veranderstrategieën in die fase ingezet kunnen worden en wat jij kunt doen om aan te sluiten bij deze fase. Wanneer de ander op de rotonde loopt en nog volop in de vermijding gelooft, dan is hiervoor bijvoorbeeld een andere therapeutische houding nodig dan wanneer je cliënt oog in oog staat met gedoe en bereidheid wil opbouwen om met hindernissen op pad te kunnen gaan.
Je leert werken met het boekje ‘Procesdiagnostiek adhv het ACT4life-model’ tijdens onze basistrainingen. Hierin vind je handvatten over welke ACT veranderstrategieën je cliënt in een bepaalde fase van het veranderproces doorgaans het meest nodig heeft (sub-begeleidingsdoelen in het geel en wit) en hoe je met jouw therapeutische houding en werkvormen hierbij kunt aansluiten (in het blauw en groen).
NB: Voor de volledige toepassing van procesdiagnostiek en toepassing van ACT veranderstrategieën volgens het ACT4life-model raden we aan om een 4-daagse basistraining te volgen.
